Le Chemin des Dames is een van de belangrijkste herdenkingsplaatsen van de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk, in het departement Aisne
Het is een smalle kalkstenen heuvelrug (plateau) tussen de valleien van de Aisne en de Ailette, ongeveer 25–30 km lang. De weg die erover loopt (nu de D18 CD) heette oorspronkelijk zo omdat de dochters van Lodewijk XV (de “Dames de France”) in de 18de eeuw deze route gebruikten om naar het château de la Bove in Bouconville-Vauclair te gaan.
“Chemin des Dames: Dit moet je gezien hebben”
Le Chemin des Dames is een openlucht-herdenkingsparcours.
- Caverne du Dragon: Een oude ondergrondse steengroeve die als kazerne diende. Je daalt af tot zo’n 14 meter diep. Zeer indrukwekkend museum/bezoekerscentrum.
- Plateaux (zoals Plateau de Californie bij Craonne), gereconstrueerde loopgraven, mijnkraters.
- Talrijke militaire begraafplaatsen (Frans, Duits, en andere).
- Monumenten (o.a. voor de Senegalese tirailleurs, de tanks, de Basken, enz.).
- Het verdwenen dorp Craonne (nu een arboretum op de plek van de ruïnes).
- Mooie panorama’s over het landschap.
De officiële website is chemindesdames.fr. Er is een bezoekerscentrum bij de Caverne du Dragon (Oulches-la-Vallée-Foulon).
* Onderaan deze pagina tref je een planning met de nodige adressen.
Tips voor het bezoek
- Bij de Caverne du Dragon (bezoekerscentrum + ondergrondse tour) krijg je kaarten en context.
- De route is perfect te doen met de auto; er zijn parkeerplaatsen en informatieborden langs de weg.
- Reken op een volle dag voor de belangrijkste sites.
- Officiële website: chemindesdames.fr (openingstijden Caverne etc. checken, vooral buiten seizoen).
De D18 zelf is een mooie heuvelweg met indrukwekkende panorama’s. De combinatie van stil landschap en de zware geschiedenis maakt het bijzonder.

Andere sterke stops
- Chapelle-Mémorial en Lanterne des Morts + Nécropole nationale (Cerny-en-Laonnois) – Belangrijk herdenkingspunt met Franse begraafplaats (duizenden graven).
- Monument des Marie-Louise & Ferme d’Hurtebise – Herinnert zowel aan 1814 (Napoleon) als aan 1917.
- Fort de la Malmaison (ruïnes, bij Chavignon) – Belangrijk in de gevechten van oktober 1917.
- Monument national aux Chars d’Assaut (Berry-au-Bac) – Eerste grootschalige inzet van Franse tanks in 1917.
- Calvaire de l’Ange Gardien (bij Chavignon) – Groot kruis ter nagedachtenis.
- Abbaye de Vauclair (iets ten zuiden, bij Bouconville) – Ruïnes van een 12e-eeuwse cisterciënzerabdij, met tuin en arboretum. Mooi als contrast.

De geschiedenis in WO I
Het werd een van de bloedigste sectoren van het Westfront:
- 1914: Na de Slag aan de Marne stokte het front hier. De Duitsers zaten stevig op de hoogtes.
- April 1917 – Offensief Nivelle: Generaal Robert Nivelle lanceerde op 16 april 1917 een grootscheeps offensief met de belofte van een snelle doorbraak. Het mislukte dramatisch. Op de eerste dag vielen er al tienduizenden Franse slachtoffers; in totaal liepen de verliezen op tot meer dan 100.000 slachtoffers. De Duitse machinegeweren en goed versterkte posities (inclusief ondergrondse schuilplaatsen in de creutes) stopten de aanval. Dit leidde tot de beroemde muiterijen in het Franse leger.
- Later in 1917 heroverden de Fransen onder Pétain delen van de heuvelrug (o.a. Fort de la Malmaison).
- In 1918 werd de rug opnieuw zwaar bestreden tijdens het Duitse lenteoffensief en de uiteindelijke geallieerde terugwinning.
Het gebied was na de oorlog een “zone rouge” (rode zone) die grotendeels onbewoonbaar en onbruikbaar was verklaard.
Praktisch
Je kunt het grotendeels met de auto doen. Een hele dag is ideaal. Het ligt tussen Soissons, Laon en Reims – relatief dicht bij Marle en Château Mavèr (via Laon).
Langs de D18 CD (het eigenlijke Chemin des Dames) liggen de belangrijkste herdenkingsplaatsen van de Eerste Wereldoorlog op deze heuvelrug. De route is ongeveer 25–30 km lang (tussen Laffaux/Chavignon en Corbeny/Craonne). Hier zijn de beste en meest bezochte stops, van west naar oost:
Absolute musts
Vieux Craonne / Arboretum van Craonne
Het volledig verwoeste en nooit op dezelfde plek herbouwde dorp. Nu een vredig arboretum met informatieborden die de oude straten en huizen aangeven. Zeer aangrijpend door het contrast.
Caverne du Dragon (bij Oulches-la-Vallée-Foulon)
De absolute top. Een oude ondergrondse steengroeve (creute) die de Duitsers als kazerne inrichtten (Drachenhöhle). Je daalt af tot ±14 meter diep. Zeer indrukwekkend en goed aangelegd museum. Bezoekerscentrum bovengronds.
Dit is de beste plek om te beginnen.
Constellation de la Douleur
Direct bij de Caverne du Dragon. Negen hoge, verkoolde houten sculpturen van Christian Lapie, ter nagedachtenis aan de Senegalese tirailleurs die hier sneuvelden.
Plateau de Californie & Tour-observatoire (bij Craonne)
Strategisch hoogtepunt van de gevechten in 1917. Uitkijktoren met panorama over het slagveld, restanten van loopgraven en een bunker. Sterk aanbevolen.
“Le Chemin des Dames” rondrit plannen…
Lijst met GPS-adressen voor een bezoek aan de Chemin des Dames per auto, vertrekkend vanuit Marle (02250).
De Chemin des Dames loopt vooral over de D18 CD (ongeveer 26 km lange kamweg). Vanuit Marle rijd je het best eerst naar het oostelijke deel (Craonne / Caverne du Dragon) en volg je daarna de D18 CD.
Praktische tips
Een volledige ronde van Laffaux naar Craonne is ongeveer 50–60 km.
Beste startpunt: Caverne du Dragon (gratis bezoekerscentrum).
De meeste plekken zijn vrij toegankelijk en gratis (behalve de begeleide rondleiding in de Caverne).
Bijna overal is er een parking.
Vanuit Marle is het ongeveer 35–45 minuten rijden naar Craonne of de Caverne du Dragon.
| Toeristische naam | Adres voor GPS | GPS-coördinaten (ongeveer) |
|---|---|---|
| Plateau de Californie + Tour-observatoire | RD 18 CD, 02160 Craonne | 49.4473, 3.7933 |
| Vieux Craonne – Arboretum en resten van het vernielde dorp (bekend van de Chanson de Craonne) | Village du Vieux Craonne / RD 18 CD, 02160 Craonne | 49.4457, 3.7895 |
| Caverne du Dragon – Centre d’Accueil du Visiteur (hoofdmuzeum, ondergrondse rondleiding) | Chemin des Dames – RD 18 CD, 02160 Oulches-La-Vallée-Foulon | 49.4416, 3.7313 |
| Monument des Marie-Louise + Ferme d’Hurtebise | RD 18 CD, 02860 Bouconville-Vauclair (vlak bij de Caverne) | 49.4410, 3.7379 |
| Chapelle-Mémorial du Chemin des Dames + Franse en Duitse begraafplaatsen | RD 18 CD, 02860 Cerny-en-Laonnois | 49.4419, 3.6656 |
| Abbaye de Vauclair (ruïnes + kruidentuin) | Étang des Moines / D886, 02860 Bouconville-Vauclair | 49.4532, 3.7459 |
| Fort de la Malmaison (ruïnes) | Ferme de l’Orme, 02000 Chavignon | 49.4596, 3.5241 |
| Calvaire de l’Ange Gardien | Kruispunt N2 / westelijke ingang Chemin des Dames, 02000 Chavignon | 49.4589, 3.4922 |
| Jardin de Mémoire du Moulin de Laffaux (Monument des Crapouillots) | Aire du Moulin de Laffaux, N2, 02880 Laffaux | 49.4496, 3.4378 |
